سيد محمد على ايازى
14
كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )
اكثريت قاطع سورههاى قرآن ، يكباره نازل شده و هر بسملهاى كه نازل مىشد ، دليل بر آن بود كه سوره پيشين پايان يافته و سورهء نوينى آغاز گرديده است . از امام صادق ( ع ) نقل شده كه فرموده است : صحابه ، پايان سورهء قبلى و شروع سورهء بعدى را با نزول بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ در مىيافتند . « 1 » افزون بر آن ، آياتى از خود قرآن با تعبير انزال سوره آمده و حاكى از آن است كه سورههايى يكباره نازل شده است : 1 - سُورَةٌ أَنْزَلْناها وَ فَرَضْناها وَ أَنْزَلْنا فِيها آياتٍ بَيِّناتٍ ( نور / 1 ) 2 - وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْهُ هذِهِ إِيماناً ( توبه / 124 ) گذشته از اين كه كاتبان وحى فهميده بودند كه آيات نازله را بايد در سورهاى جاى دهند كه بسملهء آن قبلا نازل شده بود و تا بسملهاى نيامده ادامه سورهء پيشين است . « 2 » البته مواردى هم پيش آمده است كه از ترتيب طبيعى آن خارج شده و پيامبر دستور فرموده است تا آيهاى را در سوره خاص قرار دهند ، مانند قرار دادن آيهء « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ » در سورهء نحل ميان آيه شهادت و آيهء عهد « 3 » ، و يا جاى دادن آخرين آيهء نازله ، يعنى : « وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ » بنابر اشاره جبرائيل در سوره بقره ميان آيات ربا و دين . « 4 » اقوال در مسأله دربارهء ترتيب سورهها به شكل موجود كه آيا توقيفى است يا اجتهادى ، سه نظريه وجود دارد :
--> ( 1 ) مجلسى ، بحار الانوار ، ج 89 / 239 ، حديث 29 ، چاپ بيروت . ( 2 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 214 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم ، قم ، انتشارات رضى ، بيدار و عزيزى . ( 3 ) همان مدرك / 212 . ( 4 ) همان مدرك / 102 .